Kryteria diagnostyczne autyzmu

Na świecie mówi się o dwóch klasyfikacjach chorób i kryteriach diagnostycznych zaburzeń psychicznych. Należą do nich ICD 10 (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) oraz DSM V (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). 

W Europie stosuje się klasyfikację ICD10, natomiast w Stanach Zjednocznonych powszechnie stosowne jest DSM V. 

 

Według klasyfikacji ICD-10 kryteria diagnostyczne autyzmu wyglądają w ten sposób:

Nieprawidłowy lub upośledzony rozwój wyraźnie widoczny przed 3 rokiem życia w co najmniej jednym z następujących obszarów:

  • rozumienie i ekspresja językowa używane w społecznym porozumiewaniu się,
  • rozwój wybiórczego przywiązania społecznego lub wzajemnych kontaktów społecznych,
  • funkcjonalna lub symboliczna zabawa.
  1. C. W sumie co najmniej sześć objawów spośród wymienionych w punktach (1), (2) i (3), przy czym co najmniej dwa z nich z punktu (1) i po co najmniej jednym z punktów (2) i (3):
  • Jakościowe nieprawidłowości wzajemnych interakcji społecznych przejawiane co najmniej w dwóch z następujących obszarów:
  •  niedostateczne wykorzystanie kontaktu wzrokowego, wyrazu twarzy, postaw ciała i gestów do odpowiedniego regulowania interakcji społecznych,
  • niedostateczny (odpowiednio do wieku umysłowego i mimo licznych okazji) rozwój związków rówieśniczych obejmujących wzajemnie podzielane zainteresowania, czynności i emocje,
  • brak odwzajemniania społeczno-emocjonalnego, przejawiający się upośledzeniem lub odmiennością reagowania na emocje innych osób, albo brak modulacji zachowania odpowiedniej do społecznego kontekstu, albo słaba integracja zachowań społecznych, emocjonalnych i komunikacyjnych,
  • brak spontanicznej potrzeby dzielenia się z innymi osobami radości, zainteresowań lub osiągnięć (np. brak pokazywania, przynoszenia lub podkreślania wobec innych osób przedmiotów swego indywidualnego zainteresowania).

Jakościowe nieprawidłowości w porozumiewaniu się przejawiane co najmniej w jednym z następujących obszarów:

  •  opóźnienie lub zupełny brak rozwoju mówionego języka, które nie wiążą się z próbą kompensowania za pomocą gestów lub mimiki jako alternatywnego sposobu porozumiewania się (często poprzedzane przez brak komunikatywnego gaworzenia),
  • względny niedostatek inicjatywy i wytrwałości w podejmowaniu wymiany konwersacyjnej (na jakimkolwiek występującym poziomie umiejętności językowych), w której zachodzą zwrotne reakcje na komunikaty innej osoby,
  • stereotypowe i powtarzające się, idiosynkratyczne wykorzystanie słów i wyrażeń,
  • brak spontanicznej różnorodności zabawy w udawanie (“na niby”) lub zabawy naśladującej role społeczne.

Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności przejawiane w co najmniej jednym z następujących obszarów:

  • pochłonięcie jednym lub liczniejszymi stereotypowymi zainteresowaniami o nieprawidłowej treści i zogniskowaniu, albo jednym lub więcej zainteresowaniami nieprawidłowymi z powodu swej intensywności i ograniczenia, choć nie z powodu treści i zogniskowania,
  • wyraziście kompulsywne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych czynności rutynowych i zrytualizowanych,
  • stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe, obejmujące albo stukanie lub kręcenie palcami, albo złożone ruchy całego ciała,
  • koncentracja na cząstkowych lub niefunkcjonalnych właściwościach przedmiotów, służących do zabawy (jak: ich zapach, odczucie powierzchni lub powodowanego hałasu lub wibracji).

Obrazu klinicznego nie można wyjaśnić innymi odmianami całościowymi zaburzeń rozwojowych, specyficznymi rozwojowymi zaburzeniami rozumienia języka z wtórnymi trudnościami społeczno-emocjonalnymi, reaktywnymi zaburzeniami przywiązania ani zaburzeniem selektywności przywiązania, upośledzeniem umysłowym z pewnymi cechami zaburzeń emocji i zachowania, schizofrenią o niezwykle wczesnym początku, ani zespołem Retta.

 

Według klasyfikacji DSM V kryteria diagnostyczne autyzmu wyglądają w ten sposób:

A. Trwałe deficyty w komunikacji społecznej i relacjach społecznych w wielu środowiskach, manifestujące się:

  1. Deficytami w społeczno emocjonalnej wzajemności, począwszy od niepowodzenia w normalnej konwersacji i wymianie zdań;  zmniejszonej potrzebie dzielenia się zainteresowaniami, emocjami lub afektem lub niepowodzeniu w inicjowaniu lub odpowiadaniu na interakcje społeczne.
  2. Deficytami w niewerbalnych zachowaniach komunikacyjnych, wykorzystywanych do regulowania interakcji społecznych.(od niezintegrowanych komunikatów werbalnych i niewerbalnych przez niedostateczny kontakt wzrokowy i język ciała lub deficyty w rozumieniu i używaniu gestów aż do całkowitego braku ekspresji mimicznej i niewerbalnej komunikacji.
  3. Deficyty w nawiązywaniu, utrzymywaniu i rozumieniu relacji społecznych (od-np trudności w dostosowaniu swojego zachowania do różnych kontekstów społecznych, poprzez trudności we wspólnej zabawie  z użyciem wyobraźni lub zdobywaniu przyjaciół, aż po brak zainteresowania relacjami rówieśniczymi.

B. Ograniczone, powtarzające się wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności, manifestujące się minimum dwoma spośród poniższych objawów:

  1. Stereotypowe lub powtarzające się ruchy ciała, z użyciem przedmiotów lub mowy (np. proste stereotypie ruchowe, układanie zabawek w rzędach, echolalia, mowa idiosynkratyczna)
  2. Nacisk na niezmienialność, powtarzalność, nieelastyczne przywiązanie do rutyn, lub zrytualizowane wzory zachowania werbalnego lub niewerbalnego (np. ekstremalny niepokój w sytuacjach niewielkich zmian w środowisku, trudności w momentach tranzycji- przejścia z jednej aktywności do drugiej, sztywne wzorce myślenia, rytuały podczas witania się, potrzeba wyboru codziennie tej samej drogi czy tego samego jedzenia)
  3. Bardzo ograniczone fiksacje- zainteresowania, które są nadmiarowe pod względem intensywności lub poziomu koncentracji uwagi (np. silne przywiązanie do niezwykłych przedmiotów, nadmiarowo ograniczone perseweracyjne zainteresowania)
  4. Hiper lub hipo reaktywność na bodźce sensoryczne lub niezwykłe zainteresowanie sensorycznymi aspektami środowiska (np. widoczna niewrażliwość na ból/ temperaturę, wroga reakcja na specyficzne dźwięki/ teksturę, nadmierne wąchanie lub dotykanie przedmiotów, wzrokowa fascynacja światłami lub ruchem).

C. Objawy muszą być obecne  we wczesnym okresie rozwojowym (ale nie muszą być w pełni widoczne aż do momentu kiedy społeczne wymagania przewyższają ograniczone możliwości lub mogą być maskowane przez wyuczone w trakcie życia strategie)